Sygnały alarmowe w zachowaniu nastolatka czy to może być depresja?

Nie ma nic bardziej ludzkiego niż przeżywanie trudnych emocji, takich jak smutek czy depresja. Ważne jest, aby umieć poradzić sobie z nimi i znaleźć drogę do wyjścia z ciemności.
Brene Brown

Depresja nastolatka, czym jest?

Okres dorastania każdego człowieka charakteryzuje wyjątkowa dynamika zmian dokonująca się w obrębie własnego ciała, labilność przeżywanych emocji od poczucia radości, euforii do łatwego przejścia w stan beznadziei i obezwładniającego smutku, ambiwalencja w nastawieniu do świata i ludzi. Częstsze doświadczanie negatywnych emocji, zwłaszcza lęku, wstydu i poczucia winy sprawia, że dramatycznie wzrasta ryzyko zaburzeń depresyjnych. Do tego dochodzą konflikty z rówieśnikami i zaburzona komunikacja z dorosłymi. Ocenia się, że u około 20-30% nastolatków we wczesnej fazie dorastania, dochodzi do zaburzeń depresyjnych. Depresja nastolatka przyjmuje często atypowy obraz w związku z czym jej zdiagnozowanie jest o wiele trudniejsze niż postawienie diagnozy dorosłemu Dlaczego? Bardzo często depresja u nastolatka występuje pod postacią tzw. masek depresyjnych. Najpowszechniejszą z nich jest maska somatyczna, kryjąca się pod postacią częstych bólów brzucha i głowy, napadów duszności czy omdleń. U starszych nastolatków depresja przybiera formę buntu wobec rodziców oraz braku przestrzegania powszechnie przyjętych reguł. Klasyczne wyznaczniki u nastolatków to drażliwość, otwarte demonstrowanie wrogości wobec otoczenia i zachowania, które przybierają formę odpychającą i zniechęcającą do dalszego kontaktu. Wycofanie się z życia towarzyskiego, izolacja i znaczące ograniczenie kontaktu z rówieśnikami jak również zobojętnienie i apatia przy jednoczesnym nadmiernym reagowaniu np. złością na najmniejszą nawet krytykę. Depresji nastolatka towarzyszą często zachowania autodestrukcyjne, okaleczenia, picie alkoholu czy podejmowanie impulsywnych, niebezpiecznych działań, wystawienie na szwank swojego zdrowia i bezpieczeństwa.

Jak zaprosić nastolatka do rozmowy?

Rodzice i opiekunowie bardzo często po prostu nie wiedzą w jaki sposób zaprosić swoje nastoletnie dziecko do rozmowy. Umiejętności komunikacyjne wymagają nieustającego treningu i otwartości oraz chęci bycia w dialogu. Co robić, kiedy nastolatek przeważnie milczy, nie dzieli się z nami swoimi przeżyciami, nie opowiada o tym, co wydarzyło się u jego kolegów? Zbywa nas półsłówkami, odpowiedziami na odczep, dla świętego spokoju? A ty uważasz, że w życiu twojego nastolatka dzieje się coś niepokojącego i to przekonanie nie pozwala ci normalnie funkcjonować. Pomocna może być zasada: zauważ, zapytaj, zaakceptuj, zareaguj. Zobaczenie, dopytanie i akceptacja emocji i potrzeb młodego człowieka to najważniejsze zadanie dla dorosłych na początku. Rozmowa prowadzona w bezpiecznej atmosferze, w pełnej uważności może stać się ważnym sygnałem dla nastolatka, że sojusz z rodzicem jest możliwy, a to z kolei może być wykorzystane w chwilach burzliwych i pełnych napięć. Autentyczność rodzica, jego szczerość w wyrażaniu siebie i swoich uczuć, odnoszenie się do konkretu / zjawiska/zachowania/sytuacji, prawdziwe zainteresowanie punktem widzenia dziecka, nieocenianie i niezawstydzanie, okazanie szacunku.

Metoda “historii z drugiej ręki”

W sytuacji, kiedy jest nam, dorosłym bardzo trudno nawiązać autentyczny dialog z nastolatkiem, zachęcam do zastosowania metody “historii z drugiej ręki”. Kiedy zaobserwujesz coś niepokojącego w zachowaniu nastolatka a jego niechęć do rozmowy sprawia, że komunikacja między wami jest zaburzona – nie narzekaj, nie pouczaj, nie zmuszaj, nie szantażuj tylko po prostu opowiedz historię z happy endem. Opowiedz o znajomej, której córka ma koleżankę i ona się np. samo okalecza/porzuciła sport, który był jej pasją/opuściła się w nauce/zadaje się z nieodpowiednią grupą ludzi etc. Zapytaj swojego nastolatka, co on by zrobił na jej miejscu, gdzie szukałby pomocy, jakie, jego zdaniem, jest najlepsze wyjście w danej sytuacji. Uwaga dla pedagogów, opisana metodę można wykorzystać w większej grupie zadając pytania, prosząc o uzasadnienie swojego stanowiska, zaplanowanie optymalnego happy endu.

Ważne

Kilkudniowy gorszy nastrój, smutek, złość, lęk czy rozdrażnienie są naturalnymi emocjami, które powinny ulec złagodzeniu, kiedy miną okoliczności je wywołujące. Jeśli jednak objawy depresyjne są nasilone w takim stopniu, że zaburzają lub uniemożliwiają nastolatkowi normalne, codzienne funkcjonowanie w domu, w szkole, wśród rówieśników i utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, konieczna będzie konsultacja z lekarzem lub specjalistą.

Literatura

1. Bee, H. (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
2. Brzezińska, A. I. (2000). Społeczna psychologia rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
3. Piotrowski, K., Ziółkowska, B. i Wojciechowska, J. (2014). Rozwój nastolatka. Wczesna faza dorastania. Seria 1, Tom 5 Niezbędnik dobrego Nauczyciela Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych
4. https://zwierciadlo.pl/psychologia/409034,1,ciezkie-milczenie-nastolatka-o-czym-mlodziez-nie-mowi-a-powinna.read
5. https://www.linkedin.com/pulse/nastolatki-w-kryzysie-psychicznym-mo%C5%BCesz-pom%C3%B3c-cierlica-nowaczyk-2f/
6. https://www.empowerment-coaching.com/post/cytaty-i-inspiracje-dla-osob-wysoko-wrazliwych-wwo