Satysfakcja z życia jest jednym z najważniejszych czynników, które wpływają na subiektywne odczuwanie dobrostanu (tzw. zadowolenia z życia) przez człowieka.  Warto przyjrzeć się od czego zależy satysfakcja z życie oraz jakie czynniki powodują jej wzrost.

Czym jest satysfakcja z życia?

Satysfakcja z życia jest zagadnieniem wieloznacznym i wielowymiarowym, który stanowi przedmiot zainteresowań filozofów, socjologów, medyków, a także psychologów. Jednakże pomimo tak dużego zainteresowania badaczy tą tematyką brak jest uniwersalnej definicji satysfakcji z życia.

Aby dobrze zbadać znaczenie tego terminu należy rozpocząć od jego analiz słownikowych. I tak: Wielki Słownik Języka Polskiego podaje dwa znaczenia pojęcia satysfakcja: pierwsze jako zadowolenie, tj. stan psychiczny, którego doznaje osoba gdy osiągnęła coś na czym jej zależało, drugie jako zadośćuczynienie rozumiane jako wynagrodzenie za wyrządzone komuś krzywdy (Żmigrodzki, 2021). Z kolei w Słowniku Socjologicznym przez satysfakcję rozumie się głównie uczucie przyjemności i zadowolenia, które pojawiają się w związku z zaspokojeniem potrzeb czy pragnień. Zgodnie z tym pojęcie „satysfakcja” oznacza stan emocjonalny, który pojawia się w efekcie realizowania jakiegoś celu (Rebel, 2000).

Zgodnie z przedstawionymi wcześniej definicjami, satysfakcja z życia jawi się jako kluczowy element wpływający na dobre samopoczucie człowieka. Warto podkreślić, że jest ona związana z subiektywnym odczuwaniem zarówno pozytywnych, jak i negatywnych emocji. Ponadto, wielu z nas ocenia swoją sytuację życiową w kontekście przyjętych norm i standardów.

Satysfakcja z życia nauczycieli

Nie ulega żadnych wątpliwości, że pojęcie satysfakcji z życia w profesji nauczycielskiej jest niezwykle istotnie. Świadczą o tym słowa W. Wiśniewskiego, które w swojej książce przytoczyła E. Strutyńska, a mianowicie, że: „skutki poczucia satysfakcji (…) lub jej braku u nauczycieli mają większe w skali społecznej znaczenie niż skutki tego poczucia u osób pracujących w większości innych zawodów (…), przesądzają bowiem o tym, jakich będziemy mieli następców” (Strutyńska E. , 2022). Słowa te skłaniają do bardzo poważnej refleksji nad znaczeniem satysfakcji i zadowolenia w życiu nauczyciela.

Zadowolenie z pracy a satysfakcja z pracy

Warto w tym miejscu wspomnieć, że badacze zajmujący się tematyką satysfakcji zawodowej często zamiennie używają terminu zadowolenie z pracy i satysfakcja z pracy nauczyciela. Jednakże dokonując analizy znaczeniowej tych pojęć można zauważyć, że czynnikiem różnicującym te dwa pojęcia jest czas występowania.  Zgodnie z tym wyjaśnieniem, zadowolenie może mieć charakter chwilowy, podczas gdy satysfakcja, będąca silnym uczuciem zadowolenia, zazwyczaj pojawia się po dłuższym okresie utrzymującego się zadowolenia.

Znaczenie tego tematu podkreśla również J. Madalińska-Michalak (Madalińska-Michalak, 2021), która zwraca uwagę na to, że poziom zadowolenia i satysfakcji nauczyciela może wpływać na jego ogólne zachowania oraz relacje z innymi ludźmi. Podkreśla także, że na różne rodzaje satysfakcji wpływa wiele zróżnicowanych czynników. Ta zależność ma swoje odbicie również w kontekście satysfakcji oraz zadowolenia zawodowego nauczycieli, gdzie wyróżnia się trzy kluczowe kategorie, które determinują poziom satysfakcji doświadczanej przez pedagogów.

Czynniki wpływające na poziom satysfakcji odczuwany przez nauczycieli

Pierwszy czynnik wpływający na poziom satysfakcji nauczycielskiej dotyczy tzw. rozwoju kariery nauczycielskiej. W tym kontekście można mówić o wzbogacaniu własnych kompetencji, a także o doświadczaniu pozytywnych sytuacji oraz osiąganiu pedagogicznych sukcesów. Do kluczowych elementów należą samodzielność i autonomia w wykonywaniu zawodu, możliwości samorozwoju, wprowadzanie innowacji oraz nowości dydaktycznych, jak również sukcesy uczniów.

Drugi z nich odnosi się do relacji, jakie nauczyciel nawiązuje z różnymi osobami zaangażowanymi w życie szkoły, takimi jak inni nauczyciele, rodzice, uczniowie czy dyrekcja. Kluczowe jest zatem budowanie pozytywnych relacji z tymi ludźmi. Kontakty nauczyciela z kolegami z pracy, rodzicami uczniów oraz dyrekcją szkoły stanowią jeden z najważniejszych czynników, które mogą znacząco przyczynić się do wzrostu jego satysfakcji z pracy.

Ostatni z nich łączy się ściśle z tzw. warunkami pracy nauczyciela. Chodzi tu o różne aspekty funkcjonowania nauczyciela w środowisku szkolnym, takie jak wysokość wynagrodzenia, stabilność zatrudnienia czy obciążenie pracą. W tej grupie mieszczą się również kwestie związane z ilością zadań do wykonania oraz presją czasową. Warto podkreślić, że ta kategoria jest w dużej mierze uzależniona od subiektywnego postrzegania atrakcyjności powierzanych zadań i realizowanych poleceń.

Z kolei P. Warr wymienia aż 12 czynników, które mają wpływ na satysfakcję
z pracy. Dokonuje ich usystematyzowania na dwie grupy. Pierwsza z nich to tzw. czynniki szkodliwe, które powstają głównie w sytuacji nadmiaru, np. w przypadku przeciążenia pracownika nauczyciela obowiązkami lub jego wykorzystywania. Druga z nich to tzw. czynniki pozytywne, a więc takie które przynoszą zadowolenie z pracy, np. pozytywne relacje nauczyciela z gotowym go wspierać dyrektorem (Zalewska-Bujak, 2022).

Badania satysfakcji nauczycielskiej

Z. Gaś (Gaś, 2001) wskazał, że nauczyciele chrakteryzujący się wysokim poziomem satysfakcji pozytywnie postrzegają samych siebie i są w stanie skutecznie realizować stojące przed nimi cele i zadania. W sposób optymistyczny patrzą w przyszłość, są zadowoleni ze swoich aktualnych osiągnięć i pozycji. Ponadto w stosunku do innych osób są życzliwi i otwarci na ich problemy, chętnie udzielają wsparcia, ale też sami potrafią po nie sięgnąć w sytuacjach trudnych. Oprócz tego charakteryzuje ich duże poczucie odpowiedzialności i solidności.

Z kolei u nauczycieli, którzy wskazują się niskim poczuciem satysfakcji w świetle badań V. Kitza i M. Tuscha pojawia się poczucie braku sensu, w tym braku sensu wykonywanej pracy, a także frustracja, zniechęcenie, zmęczenie, czy nawet depresja. Osoby takie nie odczuwają też zadowolenia z budowanych przez siebie relacji interpersonalnych, które są płytkie i niesatysfakcjonujące. Ponadto w gronie osób z niskim poczuciem satysfakcji może pojawiać się rywalizacja i niechęć do współpracy. Brak życzliwości, wsparcia i wzajemnego zaufania może osłabiać możliwość osiągnięcia sukcesu i tym samym satysfakcji (Zalewska-Bujak, 2022).

Potwierdzeniem tej tezy są badania prowadzone przez M. Węglarz-Masłowską,  która przebadała nauczycieli zatrudnionych w szkołach specjalnych województwa śląskiego, małopolskiego i świętokrzyskiego. W świetle tych badań przeciążenie, brak poczucia sensowności i zaradności, a także brak uczestniczenia w podejmowaniu decyzji może wpływać na obniżenie odczuwanej przez nich satysfakcji. Według niej istotny wpływ na satysfakcję, zwłaszcza satysfakcję z prasy, ma atmosfera w niej panująca oraz relacje międzyludzkie. W związku z tym apeluje by dyrektorzy szkół zadbali o właściwą atmosferę opartą na współpracy, a nie rywalizacji.

Z badań satysfakcji wśród nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, które prowadziła w 2017 D. Durlak (Durlak, 2018) wynika, że nauczyciele prezentują wysoki poziom zadowolenia. Warto jednak pamiętać, że satysfakcja ta jest w dużym stopniu zależna od sukcesów osiąganych na gruncie zawodowym. Należy pamiętać o tym, że nauczyciel zadowolony z wykonywanej profesji działa o wiele bardziej efektywniej. Nie należy również zapominać o tym, iż pedagog usatysfakcjonowany warunkami pracy odczuwa większą motywację do podjęcia wzmożonych wysiłków, co więcej, rośnie jego poczucie własnej wartości.

Można zatem określić, że satysfakcja, a tym samym satysfakcja odczuwana
w miejscu pracy w dużej mierze jest związana z możliwością realizowania swoich osobistych potrzeb, celów, wartości i przekonań. Tym samym satysfakcja w życiu nauczyciela może być ujmowana jako pozytywna postawa wobec pracy. To z kolei oznaczać może, że o ile wzrost satysfakcji w mniejszym lub większym stopniu przyczynia się do poprawy zaangażowania i wydajności nauczyciela, o tyle spadek satysfakcji zwiększać będzie ryzyko pojawiania się zjawisk niekorzystnych, takich jak np. wzrost rotacji i absencji. Owy spadek satysfakcji z pracy u jednego nauczyciela może się wiązać np. wzrostem nieobecności, a u innego stać się może przyczyną zmiany miejsca pracy.

Podsumowanie

Dlatego też tak ważnym staje się dbałość o wysokim poziom satysfakcji z życia nauczycieli. Jest to niezwykle istotny element w dobie coraz większych braków kadrowych w systemie edukacji. Zwiększenie odczuwalnego poziomu satysfakcji z życia nauczycieli może spodobać zmniejszenie odczuwalnego poziomu stresu i w konsekwencji ograniczeniu wypalenia zawodowego.

Bibliografia:

1. Durlak, D. (2018). Satysfakcja z (zawodu) nauczyciela – korelaty i uwarunkowania. Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna, 6(2), strony 405-417.
2. Gaś, Z. (2001). Doskonalący się nauczyciel. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
3. Madalińska-Michalak, J. (2021). Pedeutologia. Prawno-etyczne podstawy zawodu nauczyciela. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
4. Rebel, A. (2000). Słownik psychologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
5. Strutyńska, E. (2022). Uwarunkowania dobrostanu zawodowego nauczycieli. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
6. Zalewska-Bujak, M. (2022). Źródła i przestrzenie deficytów satysfakcji zawodowej nauczycieli. Horyzonty wychowania, 21(59), strony 21-31.
7. Żmigrodzki, P. (Red.). (2021). Wielki Słownik Języka Polskiego. Warszawa: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe.