„Dowiedz się, jak skutecznie wspierać rozwój dziecka z autyzmem dzięki sprawdzonym metodom terapeutycznym!”

Autyzm to temat, który budzi wiele pytań i emocji zarówno wśród rodziców, jak i nauczycieli, a także szeroko pojętego środowiska terapeutycznego czy naukowego. Wielokrotnie można w gabinetach terapeutycznych czy szkolnych usłyszeć pytania od rodziców: Dlaczego moje dziecko ma autyzm i dlaczego to spotkało moją rodzinę, skoro my jesteśmy zdrowi? Co dalej mamy robić?

Spektrum autyzmu to termin opisujący szeroką gamę zachowań, zdolności i wyzwań, z którymi mierzą się osoby na różnych etapach życia. Czym jest neuroróżnorodność oraz na co powinno się zwrócić uwagę w zachowaniach dziecka? Czy potrafimy zrozumieć potrzeby dzieci ze spektrum i stworzyć dla nich świat pełen akceptacji i szans? A także czy znamy skuteczne formy pomocy dzieciom i młodzieży z diagnoza spectrum autyzmu?

Według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) szacuje się, że 1 na 100 dzieci na świecie jest diagnozowane w spectrum autyzmu, w niektórych krajach wskaźniki mogą być wyższe, co wynika z lepszych metod diagnostycznych i większej świadomości społecznej. Jak pokazują badania epidemiologiczne (2018) prowadzone w USA (raport opublikowany przez Centers for Disease Control and Prevention (CDC)) autyzm jest diagnozowany częściej u chłopców niż u dziewczynek w proporcji 4:1. Tak duża dysproporcja może być spowodowana rzeczywistymi różnicami biologicznymi, różnicami w sposobie manifestowania objawów czy uprzedzeniami diagnostycznymi.  Dużo częściej dziewczynki wpisywane są w kryteria zaburzeń ADHD czy lęku społecznego, co utrudnia postawienie właściwej diagnozy, a to ona jest początkiem określenia kierunku wsparcia dla rodzin oraz środowiska szkolnego. Kiedy i gdzie udać się wiec na diagnozę? Terapeuci, nauczyciele oraz rodzice każdego dnia próbują zrozumieć postrzeganie świata dzieci ze spektrum autyzmu, bazując na własnej wiedzy, spostrzeżeniach i wrażliwości, analizując każdą sytuację społeczną czy interakcję z otoczeniem, które często są zaskakujące i niejednoznaczne dla przyjętych norm społecznych. Każda z tych osób jest unikalna, a ich potrzeby różnią się równie mocno jak ich talenty. Praca terapeutyczna wymaga indywidualnego podejścia, dostosowania metod do umiejętności i potrzeb, a także otwartości i systematyczności w działaniach. Wsparcie jest kluczowe w procesie pomocy osobom zmagającym się z różnorodnymi trudnościami, a jego celem nadrzędnym stosowanych technik terapeutycznych jest poprawa jakości życia i umożliwienie lepszego funkcjonowania w społeczeństwie. Stosuje się różnorodne interwencje ukierunkowane na rozwój umiejętności poznawczych, regulację emocji i umiejętności komunikacyjnych i poprawiających relacje społeczne. Dzieci ze spektrum korzystają z zajęć wspierających w formach indywidualnych z terapeutą oraz grupowych z rówieśnikami. Wsparcie terapeutyczne bazuje na technikach opartych naukowo takich jak terapia behawioralna ABA (Applied Behavior Analysis), która skupia się na wzmacnianiu pożądanych zachowań i eliminacji tych niepożądanych oraz poznawczo-behawioralna (CBT – Cognitive–Behavioral Therapy) przy zachowanych zdolnościach językowych, pozwalająca budować strategie radzenia sobie z lękiem, stresem czy regulacją emocji. W procesie terapeutycznym uwagę skupia się na różnorodności problemów u uczniów ze spektrum autyzmu, dlatego istotne jest o zadbanie rozwoju nie tylko poznawczego pod kątem nauki i stymulowania procesów myślowych czy samodzielności, jak również o rozwój ruchowy i prawidłowe przetwarzanie bodźców sensorycznych: fizjoterapia, terapia integracji sensorycznej, terapia ręki, muzykoterapia, arteterapia. Szczegółowe obserwacje zachowań dzieci i młodzieży w spectrum autyzmu pomagają znaleźć przyczyny trudnych zachowań, co pozwala na zmodyfikowanie środowiska, na tyle, by uzyskać przestrzeń do pracy, wprowadzeniu konstruktywnych zmian w funkcjonowaniu społecznym. Dzieci w spectrum autyzmu według ICD-11 (międzynarodowa klasyfikacja chorób i problemów zdrowotnych) charakteryzują problemy w obszarze zachowań behawioralnych, komunikacyjnych oraz społecznych. Metodą na wsparcie tych trudności jest TUS (Trening Umiejętności Społecznych), którego celem jest ukierunkowanie na zrozumienie zasad interakcji społecznych, takich jak rozmowa, dzielenie się oraz sztuka rozpoznawania emocji. Kolejną formą wsparcia jest metoda RDI (Relationship Development Intervention), stosowana w interakcjach grupowych, gdzie wymagana jest współpraca, wspólna aktywność. Około 40% osób z autyzmemma jednocześnie opóźnienie w rozwoju intelektualnym, w tym znacznie opóźniony rozwój mowy, co stanowi główną funkcję do nawiązania jakichkolwiek interakcji społecznych, ogromne więc znaczenie mają oddziaływania neurologopedyczne, logopedyczne oraz stosowanie komunikacji wspierającej (AAC), a stosowanie modelowania i nauki przez zabawę wzmacniają rozumienie sytuacji społecznych, co buduje poczucie zrozumienia i własnej wartości.  Przyjazne środowisko buduje kontakt ze zwierzętami, stosowana jest dogoterapia, hipoterapia czy felinoterapia.

Dieta może być cennym elementem wspierającym terapię dziecka z autyzmem, zwłaszcza gdy jest dostosowana do jego indywidualnych potrzeb. Odpowiednio zbilansowane posiłki, eliminacja nietolerowanych składników oraz włączenie żywności bogatej w składniki wspierające zdrowie mózgu i jelit mogą przynieść korzyści zarówno w aspekcie fizycznym, jak i behawioralnym. Warto jednak podejść do tematu świadomie i unikać niepotwierdzonych obietnic „cudownych terapii”.

Pomimo zmian w strukturze budowy układu nerwowego, w tym mózgu dziecka z autyzmem, dzięki wielospecjalistycznym oddziaływaniom można rozwijać potencjał i umiejętności poprawiające ogólne funkcjonowanie na wielu płaszczyznach. Mózg dziecka z ze spektrum, podobnie jak mózg dziecka neurotypowego, jest plastyczny, co oznacza, że może się zmieniać i adaptować w odpowiedzi na doświadczenia, jednak rozwój jego rozwój zależy od wielu czynników, w tym genetyki i środowiska. Szacuje się, że nawet 80% zaburzeń neurorozwojowych wynika z mutacji genetycznych, a diagnozowana jest jako spectrum autyzmu. Jak więc pobudzić mózg, by utworzyć nowe połączenia neuronalne? Obiecujące efekty można zaobserwować po cyklu terapii z mikropolaryzacji mózgu, która jest nowoczesną i bezpieczną metoda wspomagająca terapię dzieci i dorosłych z różnymi problemami neurologicznymi, psychiatrycznymi i rozwojowymi, jak również po zastosowani serii terapii tlenowej w komorze hiperbarycznej. Obecnie na całym świecie trwają badania medyczne dotyczące terapeutycznych właściwości komórek macierzystych, które wykorzystuje się w wielu dziedzinach medycyny. W Polsce działaniami z zakresu terapii komórek macierzystych zajmuje się Polski Bank Komórek Macierzystych w Warszawie, gdzie aktualnie (2024) prowadzony jest program dla dzieci w spectrum autyzmu. W wielu instytucjach prowadzone są grupy wsparcia dla rodziców dzieci ze spektrum, warsztaty szkoleniowe czy rozwojowe, mające na celu zadbanie o dobrostan psychiczny rodzin i bliskich. Autyzm to złożone zaburzenie, które wymaga indywidualnego podejścia oraz zrozumienia zarówno przez rodziców, terapeutów, jak i społeczeństwo. Chociaż nie istnieje jedna uniwersalna metoda wsparcia, odpowiednia terapia, edukacja oraz empatyczne podejście mogą znacząco poprawić jakość życia osób z ASD i ich rodzin.

Bibliografia:

Prevalence of Autism Spectrum Disorder Among Children Aged 8 Years (Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, CDC, 2018).