Bezradność rodzica jest widoczna w wielu sytuacjach, ale konflikty między rodzeństwem ukazują tą bezradność wyjątkowo mocno – rodzic jest uwikłany w sytuację, której często nawet nie był świadkiem, między młotem a kowadłem, traktowany jak sędzia, którego decyzja, jakakolwiek by była, i tak będzie zła. Jak się nie dać wciągnąć w tą grę i nauczyć dzieci współpracy?
Rodzeństwa nikt z nas nie wybiera. To dani nam przez los towarzysze, z którymi możemy tworzyć jedne z najdłuższych relacji w ciągu życia. Rodzeństwo dzieli z nami wspomnienia, marzenia, ale i nasze troski czy obawy. Nasi bracia czy siostry są często pierwszymi obiektami, względem których identyfikujemy siebie, jakimi chcemy lub nie chcemy być. W takim samym stopniu uczymy się od nich miłości czy empatii, jak i złości, czy nienawiści.
Przede wszystkim zapewne wiesz, że konflikty między rodzeństwem są normalne. Tylko co z tego, kiedy tak mocno angażują Ciebie i wyczerpują twoje siły, że masz ochotę zamknąć się w łazience i już z niej nigdy nie wyjść? Może pomogą poniższe wskazówki:
- Konflikt między rodzeństwem angażuje Cię na tyle mocno, na ile na to pozwolisz
To Ty decydujesz czy poświęcasz czas na rozwiązywanie konfliktów między Twoimi dziećmi. Często my sami, jako rodzice, mamy jakiś przymus sprawiedliwości, za wszelką cenę dążymy do tego, aby nikomu nie działa się krzywda i mamy przekonanie, że tylko my najlepiej pomożemy rozwiązać problem. Wiec nie dziwmy się, że dzieci chętnie z tego korzystają. A przecież nie musisz być sędzią. - Nie musisz być sędzią
Przecież często nawet nie wiesz, kto zaczął albo kto co zrobił. Jeśli będziesz chciał/chciała dojść do tego, kto zawinił – pewnie Ci się nie uda, bo usłyszysz „ale wcześniej to on mi to zabrał/zepsuł/uderzył” – niewłaściwe skreślić To znaczy dzieci chętnie obsadzą Cię w roli sędziego, ale tylko dlatego, że tak jest im łatwiej – zamiast zmuszać się do kompromisów, analizować własne postępowanie, radzić sobie z emocjami – wołają rodzica i oczekują rozwiązania problemu. Za nich. - Wskaż granice i konsekwencje
Jak przy każdym niepożądanym zachowaniu dziecka – kluczowe jest wyznaczenie granic i wskazanie konsekwencji za ich naruszenie. Pokaż dzieciom, że konflikt się nie opłaca. Jeśli to nie działa, znaczy, że konsekwencje nie są wystarczająco niemiłe. Albo dotyczą tylko jednego dziecka. - Oddaj dzieciom odpowiedzialność za rozwiązanie problemu
Wysłuchaj spokojnie, co każde dziecko ma do powiedzenia, doceń wagę problemu, daj wyraz przekonaniu, że dzieci same potrafią znaleźć rozwiązanie, które zadowoli obie strony. Wyjdź z pokoju. Dzieci potrzebują czasu i chwili samotności. Ważne jest, by ustanowić granice zachowania oraz niepodważalną zasadę, że jedno dziecko nie może zabawiać się kosztem drugiego.
A jak unikać konfliktów i zachęcić dzieci do współpracy?
Jako rodzice mamy ogromny wpływ na to, jak rodzeństwo będzie się traktować, bo to przez nasze zachowanie modelujemy zachowanie naszych dzieci. Co jest ważne?
- Nie zmuszaj dzieci do wspólnego działania
Sam fakt, że jest to rodzeństwo, nie znaczy, że musi się lubić. Dzieci mogą być zupełnie inne, mieć inne potrzeby i w inny sposób mogą chcieć je zaspokajać. Mają prawo być traktowane jak odrębne jednostki. Zamiast tego zachęcaj i stwarzaj okazję, żeby się zrozumieć i może polubić. Czasem jest tak, że nie jesteście w stanie razem spędzać czasu, bo od razu dochodzi do konfliktów. Nic na siłę, podziel wtedy swój czas między dzieci i spędzaj z nimi czas oddzielnie. - Pozwól na okazywanie negatywnych emocji, ale oczekuj szacunku wobec siebie nawzajem
Dzieci mogą być na siebie zdenerwowane, ale pokaż im, jak konstruktywnie wyrazić złość. Nie ma zgody na bicie czy niszczenie rzeczy – niezależnie od tego kto zaczął, kto jest winny itd. Ustal z dziećmi konsekwencje za takie zachowania. - Nie porównuj jednego dziecka z drugim
Dorośli nieświadomie przyczyniają się do zaostrzenia rywalizacji czy konfliktów między dziećmi poprzez porównywanie, stawianie jednego dziecka w niekorzystnym świetle lub wyróżnianie drugiego. Obojętnie, co chcesz powiedzieć dziecku, powiedz to wprost, bez odwoływania się do rodzeństwa. Jak mówią Faber i Mazlish w swojej książce Rodzeństwo bez rywalizacji: „Opisuj, co ci się podoba, albo co ci się nie podoba. Opisuj, co dziecko ma zrobić. Najważniejszą rzeczą jest skupienie się na zachowaniu tego jednego, jedynego dziecka. To, co robi lub czego nie robi jego brat, nie ma z nim nic wspólnego”. Nie mów, że brat nigdy by nie zostawił takiego bałaganu albo że siostra jest taka mała, a już potrafi wiązać buty… - Nie wpadaj w pułapkę „jednakowego traktowania”
Nie jesteś w stanie jednakowo traktować swoich dzieci, bo prawdopodobnie mają inne potrzeby i w inny sposób powinieneś je zaspokajać. Niektóre dzieci potrzebują więcej czasu z rodzicem, więcej przytulenia czy rozmowy, inne potrzebują więcej swobody, stymulacji czy wyzwań. W zrozumieniu tego pomogą rozmowy – jeśli stworzysz przestrzeń do swobodnego wyrażania myśli i emocji, to dowiesz się, czego potrzebuje Twoje dziecko i dlaczego uważa, że Twoje zachowanie jako rodzica jest niesprawiedliwe.
Oczywiście nie unikniemy konfliktów między rodzeństwem – i jest to naturalna sytuacja, taki domowy trening umiejętności społecznych, kiedy nasze dzieci uczą się asertywności, negocjacji, realizacji własnych potrzeb, komunikacji, empatii i wyrażania emocji. Dla Ciebie jako rodzica to często jedyna okazja, żeby zobaczyć, jak które dziecko sobie radzi w sytuacji konfliktu – bo nie zobaczysz takich trudnych sytuacji w szkole czy na boisku. W domu możesz to zaobserwować i zamodelować, więc potraktuj to jako szansę, ale jednocześnie zadbaj o siebie i o swoje granice, żeby Twoje dzieci nie wciągały Cię w swoją spiralę problemów.
Bibliografia:
- Faber A., Mazlish E., Rodzeństwo bez rywalizacji. Jak pomóc własnym dzieciom żyć w zgodzie, by samemu żyć z godnością, Media Rodzina, Warszawa 2008.
- Nelsen J., Pozytywna dyscyplina, Wydawnictwo CoJaNaTo, Warszawa 2016.
- Stańczyk M., Rodzeństwo. Jak wspierać relacje swoich dzieci, Wydawnictwo Mamania. Warszawa 2024.