Słowo “konflikt” w języku łacińskim oznacza “zderzenie”. Innymi słowy jest to spór, sprzeczność interesów, poglądów. Pojawia się wówczas, gdy dana jednostka czy organizacja dąży do zaspokojenia własnych potrzeb. W sytuacjach społecznych zjawisko konfliktu jest zazwyczaj nieuniknione. To naturalna konsekwencja istnienia dynamicznych interakcji międzyludzkich.
Pojawienie się konfliktu zakłada udział w nim dwóch (lub więcej) stron, które nie potrafią w sposób zgodny dojść do porozumienia. Poprzez konfrontację tudzież sabotaż, jedni i drudzy chcą osiągnąć jakąś korzyść w zakresie potrzeb, interesów czy wartości.

Konflikt może przybrać różne formy:

• konflikt interpersonalny – między osobami, np. spór między pracownikami czy członkami rodziny
• konflikt społeczny – między grupami, np. konflikty klasowe, etniczne czy religijne
• konflikt wewnętrzny – zachodzący w psychice jednostki, gdy musi dokonać trudnego wyboru między sprzecznymi potrzebami lub wartościami
• konflikt organizacyjny – w ramach firmy czy instytucji, np. między działami czy szczeblami hierarchii.

Główne przyczyny konfliktów wśród młodzieży

Nieporozumienia w wieku nastoletnim są naturalnym elementem rozwoju.  Główne powody, dla których młodzi ludzie często popadają w konflikty to przede wszystkim rozwój własnej tożsamości i niezależności oraz kształtowanie własnego systemu wartości, który może różnić się od poglądów dorosłych. Młodzi ludzie próbują – poprzez bunt – uniezależnić się od własnych rodziców, tudzież dążyć do podejmowania samodzielnych decyzji, przez co często mogą popadać w konflikty z autorytetami. Zmiany hormonalne i emocjonalne, jakie w nich zachodzą, w dużej mierze wpływają na zmienność nastrojów oraz impulsywność, zaś trudności w kontrolowaniu emocji często prowadzą do gwałtownych i czasem niezrozumiałych dla otoczenia reakcji.
Dodatkowo ciągła presja społeczna oraz silna potrzeba bycia akceptowanym i lubianym w grupie rówieśniczej może w sposób negatywny oddziaływać na poczucie własnej wartości nastolatków i wzmagać zachowania buntownicze, jak np. popadanie w nałogi, ucieczki z domu, bójki w szkole itp. To wszystko często wynika z poczucia bycia niezrozumianym przez otoczenia a także chęci przypodobania się kolegom czy koleżankom. Ze względu na niedojrzałość emocjonalną młodzi ludzie często mają trudności z wyrażaniem swoich potrzeb i uczuć w konstruktywny sposób, nie posiadają jeszcze umiejętności przyjmowania perspektywy innych, co generuje wewnętrzne napięcia.

Najczęstsze formy konfliktów to między innymi:

• sprzeczki słowne i kłótnie
• wykluczenie z grupy
• plotkowanie i obmawianie
• rywalizacja w nauce lub sporcie
• cyberprzemoc w mediach społecznościowych.

Warto jednak pamiętać, że konflikty mogą być również pozytywne – uczą rozwiązywania problemów, negocjacji i lepszego rozumienia siebie oraz innych. Kluczowe jest wsparcie nastolatków w rozwoju umiejętności konstruktywnego radzenia sobie w sytuacjach stresowych.

Skutki nieporozumień w grupie rówieśniczej

Konsekwencje omawianego zjawiska mogą przynosić zarówno straty jak i korzyści.
Negatywnymi skutkami konfliktów jest między innymi silny i długotrwały stres, który poprzez swoje działanie może wpłynąć niekorzystnie na samopoczucie jednostki, doprowadzić do obniżenia poczucia własnej wartości i w konsekwencji izolacji społecznej, tudzież braku umiejętności podejmowania racjonalnych decyzji. Może również powiększać dystans między ludźmi, a także uruchomić reakcje agresywne wobec drugiej osoby.
Pozytywnym aspektem pojawienia się konfliktu jest na pewno chęć poprawy jakości swojego życia, zadbanie o swoje interesy, wartości czy poglądy. Osoby będące w konfrontacji ze sobą mogą chcieć poszerzać swoją wiedzę na dany temat, aby móc przekonać do swoich racji drugą stronę. Mogą też podejmować ważne decyzje, których nie podjęliby się w innych, mniej sprzyjających warunkach. Rozwiązanie konfliktu daje jednostce poczucie uznania drugie człowieka. Konflikt może również zbliżyć do siebie zwaśnione strony.

Jak konstruktywnie rozwiązywać konflikty?

W literaturze znaleźć można najczęściej trzy główne metody pomagające rozwiązać nieporozumienia między stronami. Są to:

• negocjacje: proces komunikacji między dwiema lub więcej stronami, którego celem jest osiągnięcie porozumienia w sytuacji, gdy strony mają częściowo wspólne, a częściowo rozbieżne interesy.
• mediacje: dobrowolny i poufny proces rozwiązywania konfliktów, w którym bezstronna i neutralna osoba (mediator) pomaga stronom sporu w wypracowaniu wzajemnie satysfakcjonującego porozumienia.
• arbitraż: strategia inwestycyjna polegająca na wykorzystywaniu różnic w cenach tego samego aktywa na różnych rynkach lub w różnych formach w celu osiągnięcia zysku bez ryzyka (lub przy bardzo niskim ryzyku).

W artykule przyjrzymy się jednemu z najskuteczniejszych narzędzi, jeśli chodzi o rozwiązywanie konfliktów rówieśniczych, czyli mediacjom. Na czym tak właściwie polegają?
Mediacje rówieśnicze to sposób rozwiązywania konfliktów między uczniami, w którym mediatorem jest ich rówieśnik (inny uczeń) przeszkolony w zakresie technik mediacyjnych. Jest to szczególnie skuteczna metoda, ponieważ młodzi ludzie często lepiej rozumieją problemy swoich kolegów i koleżanek. Może być nim również pedagog/ psycholog szkolny, lubiany i akceptowany przez uczniów.

Główne cechy mediacji rówieśniczych:

• dobrowolność – strony same decydują o udziale w mediacji
• bezstronność mediatora – mediator nie faworyzuje żadnej ze stron
• poufność – treść rozmów pozostaje tajemnicą
• neutralność miejsca – mediacje odbywają się w bezpiecznej przestrzeni.

Jakie kompetencje powinien posiadać mediator?

Młodzi mediatorzy wykorzystują szereg konkretnych technik i narzędzi podczas prowadzenia mediacji. Oto najważniejsze z nich:

• Aktywne słuchanie – mediator utrzymuje kontakt wzrokowy, potakuje, używa krótkich potwierdzeń typu “rozumiem”, “mhm”.
• Parafrazowanie – powtarzanie własnymi słowami tego, co powiedziała strona konfliktu, np. “Czy dobrze rozumiem, że czujesz się ignorowany przez kolegów z klasy?”
• Zadawanie pytań otwartych – np. “Jak się wtedy czułeś?”, “Co według ciebie można zrobić w tej sytuacji?”
• Odzwierciedlanie uczuć – nazywanie emocji rozmówcy: “Widzę, że ta sytuacja bardzo cię zdenerwowała”.

Dzięki tego typu komunikatom strony będące w konflikcie mogą poczuć się lepiej zrozumiane i zauważone.

Istotną kwestią jest również omówienie narzędzi organizacyjnych przydatnych podczas trwania mediacji. Są to między innymi:

• formularz mediacyjny: dokument zawierający podstawowe informacje o konflikcie i stronach
• kontrakt mediacyjny: spisane zasady mediacji (poufność, szacunek, szczerość)
• notatnik do zapisywania kluczowych kwestii
• lista sprawdzająca kolejne etapy mediacji.

Warto wspomnieć również o istotnym aspekcie jakim są techniki zarządzania rozmową, bardzo przydatne w przypadku pojawiającego się wśród skonfliktowanych nastolatków silnego napięcia emocjonalnego. Są to między innymi:

• technika “stop-klatki”: zatrzymanie rozmowy w trudnym momencie
• separate sessions: rozmowy indywidualne z każdą ze stron
• burza mózgów: wspólne szukanie rozwiązań
• przerywanie eskalacji konfliktu: spokojne przypominanie o zasadach.

Techniki osiągania porozumienia to przede wszystkim: identyfikacja wspólnych interesów, tworzenie listy możliwych rozwiązań, test realności – innymi słowy sprawdzanie, czy proponowane rozwiązania są wykonalne, a także technika małych kroków, czyli dzielenie rozwiązania na etapy.
Narzędziami pomocniczymi podczas trwania negocjacji mogą być kartki i długopisy do notowania pomysłów, timer do kontrolowania czasu, flipchart do wizualnego przedstawiania propozycji, a także formularze podsumowujące dotychczasowe ustalenia.

Rola dorosłych w rozwiązywaniu młodzieńczych nieporozumień

Młodzi ludzie – mimo tworzącej się w nich autonomii – potrzebują drogowskazu w postaci dorosłych (rodziców, nauczycieli), którzy w sposób rozsądny i łagodny będą potrafili nauczyć ich konstruktywnych metod rozwiązywania bieżących problemów. Podczas trwania godzin wychowawczych mogą omówić metody rozwiązywania konfliktów. Oprócz tego mogą monitorować sytuację, jaka panuje w szkole/ w klasie pomiędzy uczniami, modelować właściwe zachowania w sytuacjach konfliktowych (nie wyręczając ich w rozwiązywaniu sporów, a jedynie obserwować i w razie konieczności nakierowywać), ustalić z młodzieżą jasne zasady współpracy w grupie oraz wspólnie budować atmosferę wzajemnego szacunku.

Długofalowe korzyści z właściwego zarządzania konfliktami

Dzięki odpowiedniemu dbaniu o rozwój emocjonalny młodych ludzi ich odporność psychiczna wzmocni się, co z pewnością będzie miało pozytywny wpływ na relacje w grupie, wzrośnie także poziom empatii i zrozumienia dla innych. Umiejętności konstruktywnego rozwiązywania problemów przydadzą się nie tylko w okresie szkolnym, ale również – a może przede wszystkim – w dorosłym życiu, które stanowi pasmo ciągłych wyzwań zarówno w sferze prywatnej, jak i zawodowej.

Bibliografia:

1. Agresja młodzieży i odrzucenie rówieśnicze / Bronisław Urban. – Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010
2. Grupa i ja: trening dla uczniów / Justyna Święcicka. – Wyd. 2. – Warszawa: Difin, 2010
3. Rozstrzyganie konfliktów: strategie, ćwiczenia i psychodrama dla dzieci Susanna Palomers, Terri Akin. – Warszawa: „Fraszka Edukacyjna”, 2007
4. Znaczenie grupy rówieśniczej dla dzieci i nastolatków (zmiany w społeczeństwie ponowoczesnym) / Jarosław Bugajski, Mariusz Z. Jędrzejko // W: Zagrożone dorastanie: od rozwoju zaburzonego do zrównoważonego. T. 1 / koncepcja i redakcja naukowa Mariusz Z. Jędrzejko, Marek Walancik. – Milanówek; Warszawa: Akademia Humanistyczna; Oficyna Wydawnicza Aspra, 2019