Działania wojenne są ciężkim i traumatycznym doświadczeniem nie tylko dla rodzin uchodźczych, ale również dla osób w różny sposób pracujących z uchodźcami.

Od początku wojny wielu Ukraińców ubiegało się o status azylu międzynarodowego na terytorium Polski. Dane UNHCR wskazują na 1,2 mln osób. Według Eurostatu w 2023 roku w Polsce przebywało około 957 tys. ukraińskich uchodźców[1].

Polska również stała się krajem przyjmującym sporo uchodźców politycznych z Białorusi. Portal Gov.pl podaje raport, że jest to ponad 100 tyś. osób[2].

Większość osób przyjeżdża wraz z członkami rodziny, w tym z dziećmi. Dlatego polski system szkolnictwa został dodatkowo obciążony przez to, że naraz szkoły miały przyjąć tysiące dzieci ukraińskich, jak również białoruskich. Szczególnie jest to wyzwanie dla nauczycieli, którzy stali się pierwszą linią frontu w nauce dzieci uchodźczych.

Do Polski wcześniej przyjeżdżało sporo rodzin imigranckich. Natomiast była to zazwyczaj przemyślana decyzja. Rodzice podejmowali tu pracę, dlatego oddawali dzieci do polskich szkół.

W sytuacji działań wojennych lub ucisków politycznych, wiele rodzin musiało uciekać i starać się o ochronę międzynarodową w Polsce lub w innych krajach Europy. Osoby te są jak drzewa z wyrwanymi korzeniami. Wielu do dzisiaj nie ma pewności, czy wróci do domu, czy powinny puścić korzenie w nowym miejscu.

Powoduje to duże poczucie stresu i niepewności. Od dorosłych przekazuje się to dzieciom, które w skutku mają brak motywacji i trudności w nauce. Wielu również wałczy z syndromem posttraumatycznym, które nasila te objawy.

Są dzieci, które nadal uczą się zdalnie w szkołach ukraińskich i nie uczęszczają do szkół polskich. Organizacje CARE International in Poland, International Rescue Committee (IRC) i Save the Children Poland opublikowały raport na podstawie przeprowadzonych badań pt.: „Poza szkołą. Analiza barier systemowych dla nastolatków z Ukrainy przebywających w Polsce”. W raporcie podają główne bariery, które przeszkadzają dzieciom rozpocząć naukę w polskiej szkole[3].

Mimo tych barier wiele rodzin jednak zdecydowało oddać dzieci do szkoły. Pewnym rozwiązaniem były klasy integracyjne i zatrudnienie asystentów międzykulturowych, natomiast nie wszystkie szkoły miały taką możliwość.

Uczniowie, którzy znaleźli się w polskiej klasie bez przygotowania i znajomości języka, najczęściej mają trudności z adaptacją i akceptacją nowego życia. Także nauczyciele mogą mieć pewne trudności z takimi uczniami i brak rozwiązań w ich sytuacji.

Dzieci z doświadczeniem uchodźczym i traumatycznym, mogą czuć stres przez:

• Nowe, nieznane środowisko,
• Nauka w innym języku obcym,
• Ciągłe uczucie niepewności,
• Brak zrozumienia ze strony otoczenia szkolnego,
• Brak właściwej opieki dla dzieci z potrzebami specjalnymi.

Jeżeli masz do czynienia z dziećmi uchodźczymi, prawdopodobnie stykałeś się z problemami wywołanymi stanem ucznia, a również brakiem znajomości języka polskiego. Może nie wiesz, jakie rozwiązanie będzie w tej sytuacji lepsze. Uczniowie mogą wykazywać stres, a nawet zachowania buntownicze, nie mieć żadnej chęci do nauki i zainteresowania życiem szkoły i klasy.

Wiele rodzin przeżywa Syndrom walizki. Nie wiedzą, czy wrócą do domu, czy będą musieli zostać w Polsce.  Stan dzieci najczęściej jest odzwierciedleniem stanu rodziców. Owa niepewność przekazuje się uczniom i skutkuje brakiem motywacji nauki w polskiej szkole.

Oto kilka wskazówek, jak pracować z uczniami z Ukrainy i Białorusi:

1. Zrozum sytuację ucznia. Nie przyjmuj również zachowania dziecka osobiście. Jeżeli uczeń się buntuje i nie chce się uczyć, jest to najczęściej reakcja na sytuację życiową.

2. Daj uczniowi czas na adaptacje i naukę języka. Niestety jest to długi proces, natomiast możecie przejść go razem. Dawaj mu zadania, które jest w stanie wykonać. Idź małymi krokami, o ile na to pozwala program szkolny. Będziesz się cieszyć/cieszyła postępami ucznia, który uczy się polskiego i coraz bardziej rozumie twoją lekcję.

3. Jeżeli uczeń wykazuje pełny brak chęci do nauki i/lub przeszkadza w prowadzeniu lekcji, porozmawiaj z jego rodzicami. Może to zrobić wychowawca klasy. Możliwe, że mogą podjąć decyzję dotyczącą przebywania w Polsce i porozmawiać z dzieckiem na temat nauki w polskiej szkole.

Można zasugerować podjęcie dodatkowej nauki języka polskiego.

4. Spróbuj znaleźć silne strony ucznia.

Może jest dobry w matematyce lub potrafi dobrze malować. Niech to będzie mostem porozumienia pomiędzy Wami i jego drogą do lepszej nauki. Dziecko, które poczuje pewność siebie w pewnych zadaniach, może szybko nadgonić inne zaległości.

5. Dawaj uczniowi kreatywne zadania. Dzieci lubią zabawy i jest to dla nich najlepsza forma nauki. Jeżeli uczeń z Ukrainy lub Białorusi nie nawiązuje kontaktu z klasą, lub woli rozmawiać tylko ze “swoimi”, możliwe, że dobrym rozwiązaniem będą zabawy integracyjne dla całej klasy.

6. Miej cierpliwość, nawet jeżeli postępy nie są takie szybkie, jakby się chciało.

Dzieci zazwyczaj szybko się adaptują i integrują wśród rówieśników. „Nie od razu Rzym zbudowano.” Możliwe, że czas będzie najlepszym rozwiązaniem.

7. Jeżeli widzisz, że uczeń może mieć poważne trudności natury psychologicznej lub psychicznej, należy skierować dziecko do odpowiedniego specjalisty. Z pewnego rodzaju trudnościami są w stanie pomóc wyłącznie odpowiedni specjaliści. Watro porozmawiać o tym z rodzicami uczniów.

Istnieją poradnie, w których pracują psychologowie i psychiatrzy mówiący po ukraińsku i/lub po białorusku i po rosyjsku. Niektóre ofiarują wsparcie zdalnie. To dobre rozwiązanie dla osób mieszkających na wsi lub w aglomeracjach.

Wiele dzieci z dotychczasowymi orzeczeniami mają trudności w potwierdzeniu diagnozy w Polsce.  Bardzo ważne jest jednak, żeby dostali odpowiednią opiekę i formę edukacji według ich potrzeb.

Nauka dzieci z doświadczeniem uchodźczym i imigranckim niewątpliwie jest dużym wyzwaniem dla nauczycieli. Stosując powyższe punkty, może to pomóc Ci w pracy z tą grupą uczniów.

Gdybyś miał/miała pytania zapraszamy na konsultację w ramach naszego projektu…

[1] UNHCR – The UN Refugee Agency. Statystyka uchodźców ukraińskich w Polsce.

https://data.unhcr.org/en/documents/download/96508 Data dostępu 10.12.2024

[2] Obywatele Białorusi w Polsce – raport

https://www.gov.pl/web/udsc/obywatele-bialorusi-w-polsce–raport2 Data dostępu 10.12.2024

[3] POZA SZKOŁĄ Analiza barier systemowych dla nastolatków

z Ukrainy przebywających w Polsce https://www.care.org/wp-content/uploads/2024/02/Out-of-School-Report_pl.pdf 10.12.2024