Więzy rodzinne są pierwszymi relacjami społecznymi, które zawieramy w naszym życiu, to one kształtują nasze późniejsze podejście do innych i tego jak powinniśmy kształtować relacje z naszym otoczeniem. Jednak więzy rodzinne nie tylko uczą nas i pozwalają na poznanie społecznych relacji, od tego jak wygląda nasza więź z rodzicami/rodzeństwem/dziadkami kształtują naszą osobowość, jak i nasze późniejsze podejście do sytuacji stresowych a nawet mają wpływ na nasze zdrowie psychiczne jak i fizyczne.
Czym jest zdrowa relacja między rodziną?
Zdrowa relacja z rodzicami opiera się na otwartej komunikacji między dzieckiem a rodzicem, pozwala ona na przestrzeń do wyrażania swoich emocji, myśli i pragnień przez dziecko ze świadomością na to, że rodzic nie tylko wysłucha tego co ma ono do powiedzenia, ale także doradzi i pomoże poradzić sobie z trudnymi przeżyciami bez atakowania i krytykowania go ze strony rodzica. Dom, w którym panuje otwarta i bezpieczna atmosfera do wyrażania siebie powinien opierać się na spokojnym podejściu do problemów i wyzwań związanych z rozwojem dziecka przez życie, powinno być to miejsce, gdzie dziecko jest chętne do poszukiwania porady i wsparcia u rodziców wiedząc, że ten go wesprze bez gwałtownych emocji (gniew, wyrzuty) ze swojej strony.
Jak wpływają nasze relacje rodzinne na dziecko?
Relacje z rodziną wpływają znacząco na rozwój osobowościowy u dziecka i jego umiejętności radzenia sobie w życiu codziennym. Z pomocą wspierających rodziców i środowiska domowego, dziecko kształtuje u siebie odporność psychiczną, pozytywne podejście, samo-współczucie, poczucie wartości oraz samoskuteczność. Dzieci wychowujące się w zdrowym, otwartym środowisku są lepiej przystosowane w przyszłości do sytuacji stresowych/kryzysowych występujących w ich życiu, są one bardziej odporne na stres i są one w stanie w sytuacjach kryzysowych widzieć możliwe rozwiązania, jak i utrzymują one pozytywne myślenie co pomaga im regulować występujące emocje w danych sytuacjach. Osoby wychowane w pozytywnym otoczeniu są nastawione bardziej pozytywnie co pozwala im lepiej poradzić sobie z możliwymi porażkami i trudnościami czekającymi je w przyszłości, gdyż nie widzą tego jako osobistą porażkę, ale jako zdarzenie, które może przydarzyć się każdemu z nas. Dzieci z takich rodzin są bardziej odporne na trudy psychologiczne życia codziennego ze względu na zespół wsparcia, który posiadają, czyli swoich rodziców/rodzeństwo/dziadków, dzieci te są świadome, że mają one możliwość zwrócenia się o pomoc do swoich bliskich i mogą liczyć na ich wsparcie, zarówno emocjonalne jak i finansowe. Osoby takie posiadają bogate zasoby, które mają do wykorzystania w czasie dzieciństwa i dorosłości.
Relacje w rodzinie wysokiego ryzyka, jaki mają wpływ na rozwój dziecka?
Co jednak z dziećmi z rodzin, w których brakuje takiego wsparcia i otwartości na komunikację, rodzin, w których częściej panuje burzliwa atmosfera pomiędzy członkami danej rodziny? Rodziny takie można nazwać rodzinami ryzyka, ze względu na panujące w nich konflikty oraz brak wsparcia i otwartej komunikacji między członkami rodzinny. Dzieci wychowywane w takim środowisku mogą wykazywać problemy w kontaktach społecznych oraz problemy z regulacją emocji i przejawianiem emocji innych od tych zaobserwowanych w środowisku rodzinnym. Dzieci mają większą skłonność do reagowania gniewem, niepokojem, strachem i lękiem, dodatkowo mają one problemy z rozpoznawaniem emocji u innych jak i u siebie i wyrażaniu ich w sposób akceptowany społecznie. Są oni bardziej reaktywni emocjonalnie w porównywaniu do innych dzieci i mogą poszukiwać innych sposobów regulowania emocji w porównaniu do rówieśników, często mogą sięgać po sposoby regulacji takie jak samookaleczanie, które jest często niestety jednym znanym im sposobem na wyzwolenia z siebie takich emocji jak strach, gniew czy niepokój. Problemy z regulacją emocji u tych dzieci może odbić się negatywnie na relacjach z rówieśnikami, ze względu na ich problemy z kontrolowaniem i wyrażaniem swoich emocji jak i z problemami ze zrozumieniem tego co odczuwają ich koledzy/koleżanki. Dzieci z rodzin wysokiego ryzyka mogą również przejawiać niskie poczucie własnej wartości oraz wrogie nastawienie do innych co może powodować problemy z rówieśnikami, ale również z nauczycielami i innymi dorosłymi w ich życiu. Dzieci te są poddane większemu ryzyku w wieku nastoletnim i w życiu dorosłym na ryzykowne i niebezpieczne zachowania jak używki i wcześniejsze zainteresowanie zachowaniami seksualnymi, większe ryzyko do podjęcia tych zachowań przejawiają dziewczynki wychowywane w trudnym środowisku niż chłopcy. Dziewczynki wychowywane w nieprzystępnym, zimnym emocjonalnie środowisku rodzinnym częściej sięgają po takie używki jak alkohol, papierosy i narkotyki w wieku dorosłym, wynika to z pewnego braku zainteresowania ze strony rodziców co się równa mniejszej wiedzy o tym co ich dzieci robią i z kim się zadają, gdy nie ma ich w domu. Rodziny zaś wspierające i otwarte na potrzeby swoich dzieci wpływają na ich chęć do imitacji i podążania za zachowaniem rodzica, ale też za przejawianiem zachowania, które nie spotka się dezaprobatą i rozczarowaniem.
Jak polepszyć relacje z naszym dzieckiem?
Jak jednak sprawić, aby nasze relacje z dziećmi były przyjazne i wspierające ich w poprawnym rozwoju? Najważniejsze, aby rodzic był dostępny dla swojego dziecka i otwarty na rozmowę i komunikację, nie wystarczy samo przytakiwanie, gdy dziecko opowiada nam o swoim dniu czy też jego zainteresowaniach, ważne abyśmy zadawali pytania, byli zaciekawieni tym co ma nam do przekazania dziecko. Dodatkowo ważne jest spędzanie czasu z naszym dzieckiem, nie wystarczy abyśmy zadbali o to, że jest ono nakarmione i zdrowe, powinniśmy również spędzać czas razem robiąc coś co jest dla nas przyjemne i rozwija naszą relację. Dobrym pomysłem jest wybranie się na spacer, który pozwoli nam porozmawiać z dzieckiem i dowiedzieć się co się dzieje w jego życiu lub spędzenie czasu na czymś co ono lubi jak na przykład gry planszowe, sport, wyprawa do zoo albo kina a nawet zwykłe zadania codzienne robione razem mogą nas zbliżyć jak gotowanie albo zakupy. Najważniejsze jest abyśmy pamiętali o byciu otwartym na nasze dziecko i to co potrzebuje, ciepła, przyjazna atmosfera w domu pozwoli nam na zapewnienie zdrowego rozwoju naszego dziecka, zarówno psychicznego, społecznego jak i fizycznego.
Bibliografia
- Repetti, R. L., Taylor, S. E., & Seeman, T. E. (2002). Risky families: family social environments and the mental and physical health of offspring. Psychological bulletin, 128(2), 330.
- Thomas, P. A., Liu, H., & Umberson, D. (2017). Family relationships and well-being. Innovation in aging, 1(3), igx025.
- Grevenstein, D., Bluemke, M., Schweitzer, J., & Aguilar-Raab, C. (2019). Better family relationships––higher well-being: The connection between relationship quality and health related resources. Mental health & prevention, 14, 200160.