Nauczyciele w szkole bardzo często spotykają się z problemem nadmiernej aktywności u uczniów. Wysoka aktywność i potrzeba ruchu jest normalną cechą rozwojową u dzieci, natomiast da się zauważyć u niektórych uczniów problem nadpobudliwości. Przejawia się to w impulsywnych, niekontrolowanych ruchach, na przykład ciągłe kręcenie się na krześle, poruszanie kończynami, brak skupienia na lekcji. Można mieć wrażenie, że taki uczeń nigdy nie ma potrzeby odpoczynku, nie jest w stanie zmienić aktywności z aktywnej na pasywną, nudzi się i zaczepia innych uczniów. Gdzie jest granica między normą a zaburzeniem i jak wspomóc dziecko w radzeniu sobie z nadmierną potrzebą ruchu?
Od normalności do objawu
Należy pamiętać, że prawie każde dziecko może mieć niechęć do nauki i pewnego rodzajów aktywności. Uczniowie mogą być pobudzeni po lekcji WF lub aktywnej przerwie i zabawach. Są dzieci aktywniejsze i spokojniejsze, każde ma różne zapotrzebowanie w ruchu. Nie każdy nadaktywny uczeń ma problem nadpobudliwości. Wiele dzieci „wyrasta” z okresu nadaktywnego (początkowe etapy szkoły) i wyciszają się w wieku nastoletnim.
Potrzeba ruchu czy nadaktywność?
Dlatego powstaje pytanie – jak oddzielić naturalną potrzebę ruchu u dziecka i nadpobudliwość? Granica normy i objawu polega na poziomie nasilenia. Jeżeli nadpobudliwość przejawia się na takim poziomie, że uczeń nie jest w stanie jej kontrolować, przeszkadza innym i nigdy nie jest w stanie skupić się na lekcji, jest to powód, dla którego warto porozmawiać z rodzicami na temat potrzeby diagnostyki zachowań dziecka.
Nadpobudliwość a inne zaburzenia rozwojowe
Nadpobudliwość towarzyszy także różnym zaburzeniom rozwojowym. Najczęściej jest kojarzona z nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi, powszechnie znaną jako ADHD. Może ona się przejawiać również wraz z zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (ZOK), depresją, chorobą dwubiegunową, zaburzeniami lękowymi, Tikami i zespołem Tourette`a, a także zespołem Aspergera.
Uczeń z diagnozą
Jeżeli w klasie jest uczeń, któremu zdiagnozowano nadpobudliwość jako jeden z objawów zaburzenia rozwojowego, potrzebuje on dostosowania programu szkolnego do jego potrzeb. Niektórzy uczniowie dostają orzeczenia o specjalnych potrzebach edukacyjnych, dzięki którym dostają zalecenia do odpowiednich dla nich warunków nauki. Jeżeli uczeń jest pod obserwacją lekarza, to najczęściej dostaje odpowiednie leki, które mają wspierać go w funkcjonowaniu codziennym i w nauce.
Specjalne potrzeby edukacyjne i klasy integracyjne
Nadpobudliwość ucznia może przeszkadzać w prowadzeniu lekcji. Wymaga to dużego zrozumienia i empatii ze strony nauczyciela. Zdiagnozowane objawy nie mówią co jest dobre, a co złe. Nadaktywność potrafi być niekontrolowana i nie być złym zamiarem ucznia. Ważne jest rozumieć potrzebę dziecka, w razie niepewności porozmawiać z rodzicami, zapoznać się z opinią psychologa, dowiedzieć się więcej o specyfice zaburzenia rozwojowego.
Uczniowie nadpobudliwi pojawią się również w klasach integracyjnych. Warto pilnować, żeby takie dziecko nie czuło się wykluczone i nielubiane. Nie powinno to jednak iść w drugą stronę – nadmierną uwagę do uczniów z potrzebami specjalnymi. Najlepsze efekty daje możliwość uczniowi dostosować się do programu szkolnego i do kolegów w klasie. Im mniej dziecko będzie czuć się „specjalne” i odróżniające się od innych, tym bardziej będzie się starało dostosowywać do systemu nauki. Należy pamiętać, że każdy uczeń potrzebuje uwagi, rozumienia i empatii ze strony nauczyciela. Pomaga to budować dobre relacje w procesie nauczania.
Bibliografia:
- Hanć T., Ocena wpływu czynników psychospołecznych na stopień i kierunek odchyleń reakcji fenotypowych u dzieci z ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2009.
- Kołakowski A., Wolańczyk T., Pisula A., M. Skotnicka, Bryńska A. ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej Poradnik dla rodziców i wychowawców, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007.
- Kutscher M. L., Dzieci z zaburzeniami łączonymi. ADHD, trudności w nauce, zespół Aspergera, zespół Touretta, depresja dwubiegunowa i inne zaburzenia, Wydawnictwo Liber, Warszawa 2007.
- Lipowska M., Dyslekcja i ADHD współwystępujące zaburzenia rozwoju Neuropsychologiczna analiza pamięci, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011.
- Staniszewska A., The history of attention of deficit hyperactivity disorder symptoms studying as a psychological disorder, w: “Studia Humanitatis” (2020) nr 2.
- http://st-hum.ru/sites/st-hum.ru/files/pdf/staniszewska_5.pdf (dostęp na dzień 10.12.2024).
- Thompson J., Specjalne potrzeby edukacyjne, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2013.