Depresja określana jest jako choroba negatywnie oddziałująca na nastrój. To stan cechujący się pogorszeniem samopoczucia, utratą energii, a także zmniejszoną ochotą na jakąkolwiek aktywność, w tym realizację dotychczasowych zainteresowań. W dzisiejszym świecie, gdzie postęp technologiczny i rozwój cywilizacyjny osiągają zawrotne tempo, paradoksalnie coraz częściej mierzymy się z tym problemem, który stale przybiera na sile i występuje w różnych grupach wiekowych, dotykając coraz młodsze pokolenia.

Depresja- statystyki

Według Światowej Organizacji Zdrowia do 2030 roku depresja będzie najczęściej występującą chorobą na świecie. Szacuje się, że w Polsce choruje na nią ok. 1,2 mln Polaków, a na całym świecie ponad 280 mln ludzi (dane WHO z 2023 r.) Dane te wciąż ulegają zmianie z tendencją wzrostową.

Depresja – “choroba XXI wieku”?

Życie w obecnych czasach charakteryzuje się nieustanną presją na osiąganie sukcesów zarówno w sferze zawodowej, jak i osobistej. Tempo życia przypomina niekończący się wyścig, w którym każdy dzień przynosi nowe wyzwania i oczekiwania. Media społecznościowe dodatkowo pogłębiają ten problem, prezentując wyidealizowany obraz życia innych ludzi, co prowadzi do ciągłego porównywania się i poczucia niedowartościowania. Warto zauważyć, że izolacja społeczna, będąca częstym elementem współczesnego stylu życia, stanowi jeden z kluczowych czynników rozwoju depresji. Paradoksalnie, mimo iż żyjemy w erze nieograniczonej komunikacji cyfrowej, coraz trudniej nawiązujemy głębokie, autentyczne relacje międzyludzkie. Spędzamy długie godziny przed ekranami komputerów i smartfonów, tracąc kontakt z realnym światem. Nasz mózg poprzez brak kontaktów, w tym bliskości z drugim człowiekiem, wytwarza między innymi mniejszą dawkę serotoniny – hormonu, który odgrywa istotną rolę dla naszego samopoczucia. Wysoki poziom kortyzolu będącego wynikiem życia w permanentnym stresie również znacznie upośledza nasz organizm prowadząc chociażby do bezsenności i problemów z koncentracją. Zmęczony i zestresowany organizm jest znacznie bardziej podatny na wystąpienie zaburzeń nastroju. Za stany obniżonego nastroju odpowiedzialne są również inne hormony, o czym należy pamiętać przy diagnozowaniu omawianej tu choroby.

Rodzaje depresji:

Depresję dzielimy na dwa rodzaje: endogenną, czyli dziedziczną/genetyczną oraz egzogenną, będącą reakcją na bolesne lub traumatyczne doświadczenia. 
Według klasyfikacji diagnostycznej DSM-IV-TR (Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego) wyróżnić można kilka jej odmian:

• Depresja melancholiczna (typowa) – towarzyszy jej przygnębiający nastrój, który nie zmienia się pod wpływem okoliczności, ciągłe poczucie winy, brak apetytu, problemy z koncentracją, spadek zainteresowań, energii życiowej itp. Spektrum oraz nasilenie objawów mogą być szerokie.
• Depresja atypowa – stan polegający na “odwróceniu” typowej depresji, a różnica polega na tym, że pacjentowi towarzyszy nadmierne łaknienie, wzmożona senność, samopoczucie pogarsza się rano lub wieczorem, a nastrój jest reaktywny, czyli może ulec chwilowej poprawie w ciągu dnia lub w sprzyjających temu okolicznościach. Depresja atypowa znacznie częściej niż “typowa” współistnieje z innymi zaburzeniami, takimi jak: zaburzenia lękowe, uzależnienia.
• Depresja krótkotrwała nawracająca – pojawia się średnio raz w miesiącu i trwa kilka dni.
• Depresja sezonowa – to reakcja organizmu na zmieniające się warunki pogodowe, zwłaszcza brak światła, który jest typowy dla sezonu jesienno-zimowego. Objawia się nadmierną sennością, pogorszoną jakością snu, obniżeniem energii życiowej, wzmożonym apetytem (zwłaszcza na produkty zawierające węglowodany) i związanym z tym przyrostem ciała.
• Dystymia – to rodzaj przewlekłego obniżenia nastroju, które trwa przynajmniej dwa lata. Przez większość dnia osoba taka odczuwa smutek i przygnębienie, zmęczenie. Mimo, iż objawy tego rodzaju depresji nie spełniają kryteriów epizodu depresyjnego, to powodują uczucie cierpienia i przytłoczenia codziennością.
• Depresja poporodowa – epizod depresyjny u kobiet występuje zazwyczaj ok. miesiąc po porodzie, a przyczyną są zmiany hormonalne oraz życiowe w związku z pojawieniem się na świecie dziecka. Do najczęstszych objawów można zaliczyć uczucie bezradności, obsesyjne zamartwianie się o zdrowie malucha, często pojawia się także brak poczucia więzi z niemowlęciem i towarzyszące temu poczucie winy.
• Depresja maskowana – jest to rodzaj zespołu depresyjnego, który przykrywają inne objawy chorobowe, np. zaburzenia lękowe, zespół obsesyjno-kompulsywny, jadłowstręt psychiczny czy uzależnienia.
• Depresja w wieku starczym – upośledzenie procesów poznawczych u starzejących się jednostek.
• Depresja psychotyczna – łączy w sobie zaburzenia depresyjne i psychotyczne.  Osoby cierpiące na tę chorobę doświadczają głębokiego smutku, braku energii i przygnębienia, a jednocześnie zmagają się z urojeniami, halucynacjami i dezorganizacją myślenia.
• Depresja hipochondryczna – osoby dotknięte tym rodzajem depresji są przekonane, że zapadły na poważną i przewlekłą chorobę. Wymieniają zazwyczaj objawy nieznajdujące potwierdzenia w dalszej diagnostyce.
• Depresja lękowa – przejawia się uczuciem silnego niepokoju, któremu towarzyszy nerwowe pobudzenie.

Objawy fizyczne i psychiczne zaburzeń nastroju

Typowymi zachowania mi mogącymi wskazywać na występowanie depresji jest przede wszystkim czas trwania – minimum dwa tygodnie występowania poniższych objawów, które mają znaczący wpływ na codzienne funkcjonowanie:

1. Obniżony nastrój – pojawia się zazwyczaj rano i utrzymuje przez większą część dnia, niezależnie od okoliczności. Towarzyszą mu poczucie pustki, smutku, przygnębienia, a także “przytłoczenia” codziennością.
2. Spadek energii – szybsze męczenie się podczas wykonywania nawet zwykłych, rutynowych czynności.
3. Utrata zainteresowań – spadek aktywności związany z wykonywaniem czynności, które wcześniej sprawiały nam przyjemność. Następuje zobojętnienie emocjonalne, zwane anemonie.

Do objawów dodatkowych, równie istotnych, zalicza się także:

• zaburzenia snu
• myśli samobójcze
• utrata pewności siebie
• problemy z koncentracją i pamięcią
• zmiany łaknienia i masy ciała
• ciągłe, bezpodstawne poczucie winy
• spowolnienie psychoruchowe

Podczas diagnozy u pacjenta powinno się stwierdzić co najmniej dwa podstawowe i dwa dodatkowe objawy w celu możliwego stwierdzenia występowania choroby, które utrzymują się nie krócej niż dwa tygodnie, a według niektórych źródeł minimum miesiąc.

Jak pomóc osobie dotkniętej problemem?

Ważne zwroty, które mogą okazać się pomocne w rozmowie z osobą depresyjną:

• nie jesteś sama
• jesteś dla mnie ważny/ważna
• jestem obok, możesz na mnie liczyć
• nie obwiniaj się za to, jak się czujesz
• gdy obecne uczucia odejdą ja nadal tu będę, tak jak Ty!
• nie rozumiem do końca co czujesz, ale jestem z Tobą i współodczuwam
• jestem tu gdybyś chciał/chciała porozmawiać.

Istotne jest, by nie zaprzeczać uczuciom chorego, nie umniejszać jego cierpieniu i wspierać go na co dzień, nie pozbawiając go przy tym samodzielności.
Oczywiście kluczowym aspektem jest pomoc psychiatryczna i psychoterapeutyczna, gdzie zostanie postawiona adekwatna diagnoza oraz włączona ewentualna farmakoterapia. Te środki zaradcze w skuteczny sposób mogą polepszyć stan psychiczny osoby cierpiącej na zaburzenia depresyjne.

Zdrowie psychiczne w dobie cyfryzacji

Coraz częściej publicznie porusza się kwestie zdrowia psychicznego, a szukanie pomocy przestaje być dla społeczeństwa tematem tabu. Powstają nowe metody terapii, a dostęp do specjalistycznej pomocy staje się łatwiejszy. Rozwój telepsychiatrii i telepsychoterapii sprawia, że wsparcie można otrzymać nawet bez wychodzenia z domu. Warto podkreślić, że walka z depresją wymaga systemowych rozwiązań. Konieczne jest tworzenie środowisk pracy i nauki, które wspierają dobrostan psychiczny. Pracodawcy powinni zwracać większą uwagę na równowagę między życiem zawodowym a prywatnym swoich pracowników. Szkoły i uczelnie zaczynają wprowadzać programy wspierające rozwój emocjonalny i umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Podsumowując, depresja w XXI wieku stanowi poważne wyzwanie społeczne, którego nie można ignorować. Chociaż współczesny świat stwarza wiele czynników sprzyjających rozwojowi tej choroby, to jednocześnie daje nam narzędzia do skutecznej walki z nią. Kluczowe jest budowanie społeczeństwa świadomego, empatycznego i gotowego do wspierania osób zmagających się z depresją. Tylko poprzez wspólne działanie i zrozumienie możemy skutecznie przeciwdziałać tego typu chorobom cywilizacyjnym naszego oraz przyszłych pokoleń.

Jeśli Ty lub bliska Ci osoba zmaga się z depresją, nie bagatelizuj tego.

Bibliografia:

1. Depresja / Mary Jane Tacchi, Jan Scott ; tłumaczenie Joanna Witkowska ; redakcja naukowa Eleonora Bielawska-Batorowicz. – Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020.
2. Depresja a społeczeństwo: przyczyny, diagnoza, leczenie / pod redakcją Tadeusza Parnowskiego. – Warszawa: Media Education Grupa Wydawnicza, 2019.
3. Psychopatologia / Robert Meyer ; przekł. Paweł Holas. – Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2003.
4. W pułapce myśli: jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiem: terapia ACT / Steven C. Hayes, Spencer Smith; przekł. Aleksander Wojciechowski. – Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2014.