Czym jest przemoc?

Przemoc jest zjawiskiem coraz częściej występującym w społeczeństwie. Jest to zjawisko zarówno zauważalne w życiu prawdziwym (szkoła, dom, praca, sąsiedztwo) oraz świecie wirtualnym (gry komputerowe, filmy, seriale), zazwyczaj jak myślimy o przemocy przychodzi nam na myśl wymiana ciosów lub jednostronna bójka. Przemoc jest jednak czymś więcej niż tylko fizycznym ciosem w stronę drugiej osoby, przemocą jest również poniżaniem drugiej osoby za pomocą słów czy też izolowanie jej od otoczenia. Przemoc to zamierzone działanie lub zaniechanie wobec drugiej osoby, w którym istnieje przewaga siły u jednej strony konfliktu naruszająca prawa i dobra jednostki, powodujące szkodę lub krzywdę. Istnieje pięć rodzajów przemocy – fizyczna, psychiczna, ekonomiczna, seksualna oraz zaniedbanie.

Przemoc w środowisku szkolnym

Większą część dnia dzieci spędzają w szkole ze swoimi rówieśnikami, z którymi nawiązują przyjaźnie, ale czasami ich relacje mają oddźwięk negatywny. Przemoc w szkole jest niestety dość często widziana wśród dzieci, jeśli mówi się nie tylko o przemocy fizycznej, ale także psychicznej. Szkoła jest środowiskiem zbudowanym na hierarchii i nie tyczy to tylko hierarchii nauczyciel/uczeń, ale także uczeń/uczeń, gdyż ze względu na różnice występujące między uczniami takie jak wygląd, osobowość, majątek rodziców czy też umiejętności/osiągnięcia tworzy się hierarchia między uczniami, gdzie ci którzy mają pożądane cechy przez swoich rówieśników znajdują się na szczycie, a ci którzy tych cech nie mają albo mają ich za mało znajdują się dole hierarchii lub pomiędzy. Dzieci, które mogą być uznawane za rówieśników za gorszych, tylko ze względu na brak pewnych cech fizycznych/psychicznych mogą często stać się ofiarami bullyingu, formy przemocy grupowej skupionej na znęcaniu się ze strony rówieśników nie tylko poprzez czyny fizyczne jak bicie i kopanie, ale także poprzez poniżanie, wyśmiewanie się czy izolowanie takiej osoby z grona klasowego. Pomimo tego, że agresor może być tylko jeden, zazwyczaj występuje poparcie grupy rówieśniczej (tzw. kibice), która śmieje się lub dołącza do zachowań agresora albo bierni obserwatorzy, którzy mogą nie popierać takiej czynności, ale sami nie zareagują i nie zatrzymają zachowań grupy, ze względu na obawę przed takim samym losem jak ofiara bullyingu. Zachowania agresywne, którymi ofiarą jest dziecko negatywnie wpływają na jego rozwój psychiczny, osiągnięcia szkolne, ale też na zdrowie fizyczne. Dzieci, które są ofiarami bullyingu mogą odczuwać strach/niepokój przed chodzeniem do szkoły, który może się ukazywać poprzez częste bóle głowy/brzucha lub wymioty, dzieci te mogą mieć również problemy ze snem i niższe wyniki w szkole, ze względu na trudności ze skupieniem i niskim samopoczuciem będąc w otoczeniu swoich rówieśników. W drastycznych przypadkach dzieci mogą mieć odczucia/myśli depresyjne, które bez pomocy psychologicznej i uwagi ze strony dorosłych mogą doprowadzić do samookaleczania oraz prób samobójczych.

Przemoc w środowisku domowym

Ze względu na swoją zależność od dorosłych, dzieci w szczególności te młodsze są narażone na zachowania agresywne nawet ze swoich najbliższych, tych którzy powinni być ich największą podporą i ochroną w życiu. Przemoc w rodzinie występują niezależnie od zarobków rodziny, zarówno te domy, które mają duże dochody jak i te z małymi mogą przejawiać zachowania agresywne w stosunku do siebie jak i do swoich podopiecznych. Podobnie jak w środowisku szkolnym, przemoc domowa może skupiać się na atakach fizycznych i słownych wobec dziecka lub być bardziej subtelna w postaci bagatelizowania jego osiągnięć, w wyniku czego rodzic powoli niszczy pewność siebie dziecka, lub w postaci zaniedbania, tzn. braku uwagi i wsparcia w stronę dziecka. Dziecko zaniedbane to dziecko, którym nie interesuje się rodzic, jest to dziecko pozbawione żywienia, środków higieny osobistej wsparcia i uwagi ze strony rodzica. Zaniedbanie dziecka może wynikać z braku wiedzy i przygotowania rodziców do opieki nad dzieckiem, młode pary czy też pary, które nie planowały dzieci mogą być nieświadome tego co potrzebuje takie dziecko, ze względu na brak wcześniejszego przygotowania lub na brak zainteresowania nowym członkiem rodziny. Czasami ten rodzaj przemocy może powstawać z depresji poporodowej, gdzie matka dziecka sama potrzebuje pomocy, gdyż nie jest w stanie zająć się swoim dzieckiem a nawet samą sobą. Innym powodem występowania przemocy w rodzinie jest bycie rodziną ryzykowną, tzn. rodziną, w której występują różnego rodzaju substancje psychoaktywne jak alkohol i narkotyki lub to, że rodzice sami byli kiedyś ofiarami przemocy i może to być jedyny język, którym się posługują, gdyż sami nigdy nie zostali nauczeni, że jest to niewłaściwe wychowanie.

Pomoc wobec przemocy w środowisku szkolnym i domowym

Co możemy zrobić, aby pomóc tym, którzy stali się ofiarami przemocy? Najważniejszym krokiem do przerwania przemocy jest zareagowanie, gdy takie zdarzenie ma miejsce, nie powinniśmy bagatelizować takiego zachowania tłumaczeniami typu “dzieci się tak zachowują, to normalne.”, jeśli jesteśmy świadkami takiego zdarzenia w szkole jako osoba dorosła powinniśmy przerwać takie zachowanie i przeprowadzić rozmowę z oprawcą jak i wymierzyć karę stosowną do zachowania. Warto również przypomnieć młodzieży, że takie zachowanie jak bullying jest czynem karalnym i według artykułu 207 kodeksu karnego jest to czyn, za który agresor może odbyć karę pozbawienia wolności. Trzeba uświadamiać dzieci, że zachowania agresywne, które ranią drugą osobę to nie zabawa, tylko zachowanie karygodne i może ono doprowadzić do nieszczęścia. Jednak nie można też zapomnieć, że samo grożenie osobom, które wykazują takie tendencje nie naprawi problemu, często może być tak, że te dzieci same potrzebują pomocy, gdyż mogą wynosić takie zachowanie z środowiska rodzinnego lub mieć problemy behawioralne, gdzie potrzebna będzie pomoc psychologa.

Aby wesprzeć dziecko wywodzące się z domu, w którym istnieją możliwe podejrzenia o przemocy, powinniśmy skupić się na początku na obserwacji takiego dziecka i rozmowie, a gdy mamy pewność, że coś się dzieje najlepiej poinformować odpowiednie służby, które udzielą profesjonalnej pomocy takiemu dziecku. My jako osoby dorosłe z jego otoczenia możemy otoczyć je wsparciem i możliwością wysłuchania oraz umożliwienia rozmowy z inną osobą dorosłą czy też starszym dzieckiem (nastolatkiem), którzy sami byli ofiarami przemocy, gdyż takie dziecko chętniej będzie rozmawiało i szukało pomocy/wsparcia u osoby, która sama przeszła przez takie zdarzenie i lepiej go zrozumie.

Przeprowadzanie pogadanek w szkole na temat przemocy, prowadzeniu szkoleń i monitorowaniu korytarzy jest dobrym sposobem na możliwą prewencję zachowań przemocowych, jednak najważniejsze jest abyśmy jako dorośli byli gotowi na reagowanie na oznaki możliwych ofiar zachowań agresywnych i niesienie im pomocy, gdyż dzieci są w niektórych sytuacjach bezradne i potrzebują opieki i wsparcia ze strony dorosłych w ich otoczeniu.

Bibliografia

1. Zespół Stowarzyszenia “Niebieska Linia”. Co to jest przemoc? https://www.niebieskalinia.info/index.php/przemoc-w-rodzinie/6-co-to-jest-przemoc
2. Bullying – co to jest i jak na to reagować? (2023, 18 marca). Helen Doron. https://helendoron.pl/blog/bullying-co-to-jest-i-jak-na-to-reagowac/
3. Coore Desai, C., Reece, J. A., & Shakespeare-Pellington, S. (2017). The prevention of violence in childhood through parenting programmes: a global review. Psychology, health & medicine, 22(sup1), 166-186.
4. Willis, D., Hawkins, J. W., Pearce, C. W., Phalen, J., Keet, M., & Singer, C. (2010). Children who witness violence: What services do they need to heal?. Issues in Mental Health Nursing, 31(9), 552-560.
5. Blosnich, J., & Bossarte, R. (2011). Low‐level violence in schools: Is there an association between school safety measures and peer victimization?. Journal of school health, 81(2), 107-113.