Okres dorastania to czas intensywnych zmian, nowych doświadczeń i budowania własnej tożsamości. Nastolatki każdego dnia stają przed sytuacjami, które wymagają podejmowania decyzji, wyrażania własnego zdania czy radzenia sobie z presją ze strony rówieśników. W takich momentach niezwykle ważną umiejętnością staje się asertywność.
Wbrew powszechnym przekonaniom asertywność nie oznacza bycia niegrzecznym, egoistycznym czy stawiania na swoim za wszelką cenę. Jest to umiejętność wyrażania własnych potrzeb, opinii i uczuć z szacunkiem zarówno do siebie, jak i do innych ludzi
Czym jest asertywność?
Asertywność można określić jako zdolność do otwartego komunikowania swoich myśli, emocji i potrzeb bez naruszania granic drugiej osoby. To postawa oparta na przekonaniu, że każdy człowiek ma prawo do własnego zdania, uczuć i wyborów.
Osoba asertywna potrafi:
- mówić o swoich potrzebach
- odmawiać bez poczucia winy,
- przyjmować krytykę i pochwały,
- wyrażać emocje w konstruktywny sposób,
- bronić swoich granic,
- szanować granice innych ludzi.
Asertywność znajduje się pomiędzy dwoma skrajnymi postawami: uległością i agresją.
Postawa uległa
Osoba uległa:
- rezygnuje z własnych potrzeb,
- zgadza się na rzeczy, których nie chce robić,
- obawia się krytyki,
- unika konfliktów za wszelką cenę.
Postawa agresywna
Osoba agresywna:
- narzuca swoje zdanie,
- lekceważy potrzeby innych,
- stosuje przemoc słowną lub emocjonalną,
- próbuje osiągać swoje cele kosztem innych.
Postawa asertywna
Osoba asertywna:
- szanuje siebie,
- szanuje innych
- potrafi mówić „tak” i „nie”,
- bierze odpowiedzialność za własne decyzje.
Dlaczego nastolatkom trudno być asertywnymi?
Dorastanie wiąże się z silną potrzebą akceptacji przez grupę rówieśniczą. Wielu młodych ludzi obawia się odrzucenia, wyśmiania lub utraty popularności.
Dlatego czasem:
- zgadzają się na zachowania niezgodne z własnymi wartościami,
- podejmują ryzykowne decyzje,
- nie potrafią wyrazić własnego zdania,
- ukrywają swoje emocje.
Presja grupy bywa bardzo silna. Umiejętność asertywnego reagowania pomaga zachować własną niezależność i podejmować decyzje zgodne ze sobą.
Prawo do własnego zdania
Każdy nastolatek ma prawo:
- mieć własne poglądy,
- zmieniać zdanie,
- popełniać błędy,
- prosić o pomoc,
- nie zgadzać się z innymi,
- nie spełniać wszystkich oczekiwań otoczenia.
Świadomość tych praw jest fundamentem asertywności.
Jak odmawiać?
Jednym z największych wyzwań dla młodych ludzi jest mówienie „nie”. Asertywna odmowa jest:
- spokojna,
- konkretna,
- krótka
- pozbawiona agresji.
Przykłady:
„Nie chcę tego robić.”
„Dziękuję, ale nie skorzystam.”
„To nie jest dla mnie.”
„Mam inne plany.”
Nie trzeba długo się tłumaczyć ani wymyślać skomplikowanych wymówek.
Jak reagować na krytykę?
Krytyka jest częścią życia. Nie każda uwaga oznacza atak. Warto zastanowić się:
- czy krytyka jest konstruktywna,
- czy zawiera informacje, które mogą mi pomóc,
- czy wynika wyłącznie z emocji drugiej osoby.
Asertywna reakcja może brzmieć:
„Dziękuję za opinię, zastanowię się nad tym.”
„Rozumiem, że masz inne zdanie.”
„Widzę to inaczej.”
Asertywność w internecie?
Media społecznościowe są dziś ważną częścią życia nastolatków. W sieci również potrzebne są granice. Asertywność online oznacza
- nieuleganie presji publikowania wszystkiego,
- ochronę swojej prywatności,
- reagowanie na hejt,
- nieuczestniczenie w ośmieszaniu innych.
Warto pamiętać, że liczba polubień nie określa wartości człowieka.
Jak rozwijać asertywność?
Ucz się rozpoznawać swoje emocje
Trudno mówić o swoich potrzebach, jeśli nie wiemy, co czujemy.
Ćwicz komunikaty „ja”
Zamiast:
„Ty nigdy mnie nie słuchasz.”
Powiedz:
„Jest mi przykro, gdy nie mogę dokończyć swojej wypowiedzi.”
Szanuj swoje granice
Jeśli coś budzi dyskomfort, warto się nad tym zatrzymać i zastanowić, dlaczego tak się dzieje.
Pamiętaj, że nie musisz zadowalać wszystkich
Próba spełniania oczekiwań wszystkich ludzi prowadzi do frustracji i zmęczenia
Podsumowanie
Asertywność jest jedną z najważniejszych umiejętności życiowych. Pomaga budować zdrowe relacje, chronić własne granice i podejmować decyzje zgodne z własnymi wartościami. Młody człowiek, który potrafi mówić o swoich potrzebach i szanować siebie, z większą pewnością wchodzi w dorosłe życie.
Bibliografia:
- Siegel, D. J. (2021). Burza w mózgu nastolatka.
- Damour, L. (2020). Pod presją. Jak wspierać nastolatki w świecie pełnym stresu.