Asertywność, czyli umiejętność odmawiania i stawiania bezpiecznych granic

Umiejętności komunikacyjne są jednymi z najważniejszych umiejętności jakie możemy posiadać ze względu na relacje międzyludzkie znajdujące się w naszym życiu. Umiejętności te są nam zarówno potrzebne w naszym życiu prywatnym (przyjaciele, rodzina) jak i w życiu zawodowym/szkolnym, co pozwala nam na prostsze zawieranie więzi z innymi. Jedną z ważniejszych umiejętności komunikacyjnych jest asertywność, która przez większość z nas jest rozumiana jako umiejętność odmawiania innym, jednak jest ona czymś więcej niż tylko odmawianiem. Jest to umiejętność szczerego wyrażania swoich myśli, odczuć i poglądów w zamian szanując poglądy, opinie, uczucia innych, jak i posiadanie wiedzy, że mamy prawo do odczuwania naszych potrzeb i stawiania ich na pierwsze miejsce, szanując przy tym osobę, która z nami rozmawia/prosi o pomoc. Asertywność jest zgodnością ze swoimi uczuciami, zarówno pozytywnymi jak i negatywnymi, umiejętnością wyrażania naszych przeżyć wewnętrznych (uczucia, opinie, przemyślenia) ale także posiadaniem samoakceptacji i pozytywnego myślenia o sobie przejawianego za pomocą postawy ciała, tonu głosu i kontaktu wzrokowego przy zachowanie szacunku dla komfortu psychicznego i przekonań drugiej osoby.

Komunikaty Ja

W jaki sposób możemy nauczyć się komunikować w sposób asertywny? Ważną zasadą komunikacji asertywnej jest używanie komunikatu Ja i mówienie o tym co my czujemy, co widzimy a nie co myślimy, że mogło się stać. Przy takiej komunikacji nie mówimy o tym jaka jest osoba, z którą rozmawiamy. Mówimy o jej zachowaniu i jaką reakcję emocjonalną w nas ono wywołało. Starajmy się nie interpretować przyczyn tego zachowania, skupmy się na tym co dane zachowanie w nas wywołało i w jasny sposób to przekażmy, aby uniknąć urażenia naszego rozmówcy.

Przykładowo, mamy sytuację pracy w grupach w pracy czy szkole i jedna z osób nie przykładała się do wspólnych zadań. Pomimo prawdopodobnie odczuwanego przez nas gniewu/irytacji, nie atakujmy tej osoby i nie osądzajmy jej o bycie leniwym, np. Kaśka zamiast nam pomóc była leniwa i siedziała na telefonie podczas pracy wspólnej. W tej sytuacji problem prawdopodobnie nie zostanie rozwiązany, dodatkowo nasza koleżanka może się poczuć atakowana i nie zmieni swojego zachowania.

Zamiast tego skupmy się co w nas wzbudziła ta sytuacja i przekażmy tę informację koleżance lub koledze tak aby byli tego świadomi. Taki komunikat mógłby wyglądać następująco: W trakcie pracy wspólnej zauważyłam/em, że jesteś skupiona na swoim telefonie i nie pomagasz mi w pisaniu pracy, bardzo mnie to rozczarowało/zirytowała i byłabym/byłbym wdzięczna/y jakbyś się zaangażowała i napisała to ze mną. Taki komunikat przekazuje nasze odczucia i opinie, jednocześnie pozbawione jest ataku naszej koleżanki/kolegi co pozwala nam na ostateczne rozwiązanie problemu. Możemy również podzielić się dodatkowymi pomysłami i informacjami, aby rozwiązać ten problem, bez udzielania rad, np. Jeśli chcesz możemy się podzielić pracą, aby nam poszło szybciej, ty możesz poszukać informacji a ja będę pisać naszą pracę albo odwrotnie. W takiej sytuacji dajemy drugiej osobie wybór co chce zrobić i mamy większe szanse na współprace niż gdybyśmy z góry narzucili rozwiązanie. Musimy pamiętać, że ważne jest komunikowanie się z drugą osobą i próba dojścia do porozumienia, przy trzymaniu się zasady mówienia o swoich odczuciach/przemyśleniach w kierunku drugiej osoby.

Asertywna odmowa

Wiedząc już jak komunikować się w sposób asertywny została nam do poruszenia kwestia umiejętność asertywnego odmawiania próśb innych osób. My również mamy prawo odmówić czegoś czego nie chcemy zrobić, tak długo jak nie rani to innych. Przy asertywnym odmawianiu musimy pamiętać o zawarciu słowa NIE w naszej odpowiedzi i unikaniu usprawiedliwień czy też tłumaczeń. Możemy uzasadnić czemu nie chcemy spełnić danej prośby, ale nie tłumaczymy się czemu tego nie zrobimy. Wyrażamy się w sposób jasny, bezpośredni i wprost do osoby, od której prośbę otrzymaliśmy.

Przykładowo, jeśli ktoś nas prosi o pożyczkę pieniędzy, unikamy np. Nie mogę ci pożyczyć pieniędzy w tym momencie, mimo że bardzo bym chciał, bo nie mam teraz takiej gotówki przy sobie, bardzo mi przykro z tego powodu. Zamiast tego możemy po prostu powiedzieć: Nie pożyczę ci pieniędzy, bo zapominasz mi oddawać lub Nie pożyczę ci pieniędzy, proszę nie proś mnie więcej.  

Jeżeli ktoś nalega na naszą pomoc pomimo wcześniejszej odmowy, możemy:

• poprosić o nienaleganie;
• przekazanie ostateczności naszej decyzji;
• odwołanie się do naszych doświadczeń/zasad;
• poproszenie o szacunek do nas samych;
• przekazanie co czujemy, gdy się na nas naciska;
• poinformowanie, że kontynuowanie próśb zakończy się zerwaniem kontaktu; lub zerwanie kontaktu z wyjaśnieniem jego powodu.

Stosowanie podanych powyżej metod powinno przebiegać od najłagodniejszej formy do coraz mocniejszych. Dobrym sposobem na rozładowanie napięcia spowodowanego naszą odmową jest zmiana tematu na coś przyjemniejszego, aby nie kontynuować próśb w naszą stronę.

Bycie asertywnym nie polega, jednak wyłącznie na dbaniu o własny komfort psychiczny i nasze własne przeżycia wewnętrzne, trzeba pamiętać, aby być odpowiedzialnym i dotrzymywać złożonych przez nas obietnic i ciążących na nas obowiązków. Ważnym jest abyśmy byli świadomi, że nie wszystkie relacje opierają się na tych samych zasadach, to co możemy w stosunku do kolegi/koleżanki nie wypada w kontakcie z naszym rodzicem/opiekunem/przełożonym czy też nauczycielem. W takich przypadkach są pewne obowiązki, których nie możemy odmówić, jak na przykład zadania domowe, nauka, obowiązki domowe, obowiązki pracownicze, które każdy z nas posiada i powinien się z nich wywiązać w odpowiednim, nadanym czasie. Bycie asertywnym to traktowanie z szacunkiem własnych granic psychicznych, jak i tych należących do drugiej osoby.

Bibliografia:

Poprawa, R. (2017). Asertywność. Główne założenia, zasady i procedury asertywnego radzenia sobie w życiu. Wrocław: Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego.